หลักสูตรอิงสมรรถนะ: กรอบหลักสูตรกลุ่มผลผลิต

 

หลักสูตรอิงสมรรถนะ:  กรอบหลักสูตรกลุ่มผลผลิต

เฉลิมลาภ  ทองอาจ
โรงเรียนสาธิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ฝ่ายมัธยม
คณะครุศาสตร์  จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

                  เมื่อคิดถึงการพัฒนาหลักสูตรแต่เดิมนั้น  มักมุ่งเน้นไปที่การตั้งคำถามว่า  หลักสูตรควรประกอบด้วยความรู้หรือเนื้อหาเรื่องอะไรบ้าง  แต่ในปัจจุบันนี้  การพัฒนาหลักสูตรได้เปลี่ยนมายึดกรอบสมรรถนะ (competencies) อันเป็นความสามารถที่จะติดตัวผู้เรียนไปตลอดชีวิตแทน    สำหรับแนวคิดเกี่ยวกับสมรรถนะนั้นเป็นแนวคิดที่ได้รับอิทธิพลจากกลุ่มวิชาชีพ  หรือกลุ่มผู้ผลิตบุคลากรที่มีความสามารถเฉพาะ ประเด็นที่น่าสนใจคือ กลุ่มประเทศในยุโรปที่รวมกันเป็นประชาคมยุโรป (EU)  ได้ใช้เกณฑ์สมรรถนะมาเป็นตัวตั้งต้นในการวางนโยบายด้านหลักสูตร  โดยประชาคมยุโรปได้กำหนดสมรรถะของบุคคลที่สำเร็จการศึกษาจากประเทศสมาชิกไว้  7 สมรรถนะด้วยกัน  ด้วยเหตุนี้หลักสูตรที่เหมาะสมกับกรอบแนวคิดนี้ก็คือ หลักสูตรอิงสมรรถนะ (competency-based curriculum)  ซึ่งเป็นหลักสูตรที่เน้นความรู้เกี่ยวกับวิธีการดำเนินการ (know-how)  ซึ่งประเด็นนี้มีความแตกต่างจากสังคมไทย ที่หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช  2551 เป็นหลักสูตรอิงมาตรฐาน แต่เมื่อพิจารณาลงลึกแล้วพบว่า เป็นหลักสูตรที่อิงกับเนื้อหาวิชา (subject matter curriculum)  ค่อนข้างมากหรือกล่าวอีกนัยหนึ่งคือ  เป็นหลักสูตรที่ให้ความสำคัญกับเนื้อหาสาระ  มากกว่าสมรรถนะที่ควรจะเกิดและติดตัวนักเรียนไปตลอดชีวิต  การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ในลักษณะที่แยกย่อย  เพื่อให้นักเรียนแสดงพฤติกรรมที่สอดคล้องกับตัวชี้วัด  ตลอดจนการวัดประเมินที่มุ่งประเมินว่าผู้เรียนบรรลุวัตถุประสงค์ที่กำหนดไว้หรือไม่  อย่างไร  ทำให้เกิด “จุดอ่อน” ของหลักสูตรที่เมื่อนำมาใช้แล้ว  อาจมีคำถามในเรื่องของประสิทธิผลว่า  จะสามารถพัฒนาเยาวชนให้มีสมรรถนะสำคัญที่จำเป็นต่อตนเองและสังคม  รวมถึงใช้ในชีวิตได้จริงหรือไม่   ด้วยเหตุนี้การแสวงหารูปแบบหรือวิธีการออกแบบหลักสูตรที่เน้นผลิตผลหรือสมรรถนะอย่างแท้จริง  จึงมีความสำคัญและจำเป็นอย่างยิ่ง

            กรอบแนวคิดการเกี่ยวกับหลักสูตรที่เน้นผลิตผล  (an  outcome-based  curriculum)  หรือที่มีผู้เรียกว่า  “หลักสูตรที่ใช้ผลลัพธ์เป็นฐาน”  (วารีรัตน์  แก้วอุไร  และคณะ, 2547: 46)  เริ่มได้รับความสนใจจากสถาบันการศึกษาชั้นนำในต่างประเทศ  เนื่องจากเป็นรูปแบบหลักสูตรที่หันกลับมาให้ความสนใจกับสิ่งที่เรียกว่า  “ผลิตผล”  (outcomes) ที่ปรากฏในนักเรียนอย่างแท้จริง  คำว่าผลิตผลในที่นี้มิได้หมายถึง  ความรู้  ทักษะและเจตคติที่เกิดขึ้นแต่เพียงด้านใดด้านหนึ่งเท่านั้น  แต่หมายถึงการแสดงให้เห็นความสามารถที่เกิดจากการบูรณาการความรู้ (knowledge)  สมรรถนะ  (competencies)  และการปรับตัว  (orientation)  ของนักเรียนในการปฏิบัติงานต่างๆ  ในสถานการณ์จริง  (Spady, 1992  อ้างถึงใน  Webster, 2001)  ด้วยเหตุนี้หลักสูตรที่เน้นผลิตผลจึงมีลักษณะเป็น  “หลักสูตรอิงสมรรถนะ”   (competency-based  curriculum)   และผลิตผลที่เกิดขึ้นในนักเรียนต้องเป็นสิ่งที่สามารถประเมินได้จากการปฏิบัติ  (performance  assessment) เพื่อแสดงให้เห็นสมรรถนะหรือความสามารถในบริบทหรือสถานการณ์จริงด้วย

            จากนิยามเกี่ยวกับคำว่าผลิตผลดังกล่าว  หลักสูตรที่เน้นผลิตผลจึงหมายถึง  หลักสูตรที่ใช้สมรรถนะหรือความสามารถในการปฏิบัติงานในสถานการณ์จริง  ที่ควรจะเกิดขึ้นของผู้เรียนมาเป็นกรอบในการตัดสินใจเกี่ยวกับหลักสูตร  (curriculum  decision)   ซึ่งได้แก่  การเลือกมโนทัศน์หรือเนื้อหาสาระ  การจัดประสบการณ์การเรียนรู้  ทรัพยากรและแหล่งเรียนรู้  ตลอดจนการประเมินผลหลักสูตร  หรือกล่าวอีกนัยหนึ่งคือ  เป็นหลักสูตรที่ออกแบบขึ้นด้วยหลักการ  “การจัดการเพื่อมุ่งสู่ผล”  (organizing  for results) นั่นเอง  ด้วยเหตุนี้หลักสูตรจึงมีหลักการที่สำคัญดังนี้  (Achary, 2003: online)

                        1. เป็นหลักสูตรที่ระบุผลิตผลที่ชัดเจน (clarity of focus about outcomes)  คือ  กระบวนการดำเนินงานทุกอย่างที่เกี่ยวข้องกับหลักสูตร  จะต้องมีนัยสำคัญ  (significant)  ที่ชัดเจนว่า  ล้วนแต่มีเป้าหมายเพื่อสร้างผลิตผลให้เกิดขึ้นในตัวนักเรียน

                        2.  เป็นหลักสูตรที่ออกแบบแบบย้อนกลับ  (designing backwards)  คือใช้ผลิตผลเป็นจุดตั้งต้นในการวางแผนเกี่ยวกับหลักสูตร  ซึ่งประกอบด้วยการกำหนดหลักฐานการเรียนรู้  สาระการเรียนรู้  การจัดการเรียนรู้  การประเมิน การบริหารทรัพยากรและแหล่งเรียนรู้  เพื่อสนับสนุนให้นักเรียนเกิดผลิตผลตามที่กำหนด

                        3.  เป็นหลักสูตรที่มีความเที่ยงตรง  และกำหนดความคาดหวังเกี่ยวกับนักเรียนไว้สูง  (consistent, high expectations of success)  คือ  กำหนดผลิตผลระดับสูงในลักษณะที่เป็นมาตรฐานหรือมีความคงเส้นคงวา  ซึ่งนักเรียนทุกคนสามารถจะบรรลุได้

                        4.  เป็นหลักสูตรที่มีลักษณะเปิดกว้างและขยายโอกาส (expanded opportunity)  คือ  เป็นหลักสูตรที่คำนึงถึงความต้องการและความแตกต่างระหว่างบุคคล  ด้วยการเปิดโอกาสให้นักเรียน   แต่ละคนพัฒนาศักยภาพเพื่อให้เกิดผลิตผล  ตามวิธีการและลักษณะการเรียนรู้ของตนเอง

            หลักสูตรที่เน้นผลิตผลมีเป้าหมายสูงสุดเพื่อเตรียมนักเรียนสู่การดำเนินชีวิตจริง  พัฒนากระบวนการเรียนรู้  (process of learning)   ความสามารถทางปัญญา  ตลอดจนสมรรถนะและทักษะที่สำคัญสำหรับชีวิต  (Bouslama, Lansari  และ Al-Rawi, 2003: 205)  วิธีคิดเบื้องต้นในการออกแบบหลักสูตรคือ  มุ่งตอบคำถามพื้นฐานว่า  “สิ่งที่ต้องการให้นักเรียนเป็นและสามารถทำได้ในสถานการณ์จริง  หลังจากที่จบการศึกษาคืออะไร”  คำตอบของคำถามนี้จะทำให้ผู้ออกแบบหลักสูตรหันกลับมาให้ความสำคัญกับสมรรถนะต่างๆ  ดังที่ได้กล่าวไว้ก่อนหน้านี้  มากกว่าที่จะคำนึงว่า  “นักเรียนจะเรียนอะไรบ้าง  และจะแสดงพฤติกรรมใดจึงจะแสดงให้เห็นว่า  มีความรู้ความเข้าใจในสิ่งที่เรียนนั้น”  จากความหมายที่มุ่งมองผลิตผลอันเป็นความสามารถโดยรวมของนักเรียนนี้เอง  ทำให้คำว่าผลิตผลมีความหมายแตกต่างจากคำว่า  “วัตถุประสงค์” (objectives)  หรือ  “ตัวชี้วัด”  (indicator) เพราะเป็นเพียงสิ่งที่ระบุความรู้ความสามารถเฉพาะในชั้นเรียน  ในรายวิชาหรือเฉพาะช่วงเวลาหนึ่งเท่านั้น  มิได้ส่งต่อเชื่อมโยงไปยังโลกแห่งความเป็นจริงที่นักเรียนต้องอาศัยความรู้ ทักษะและสมรรถนะในการดำเนินชีวิตและปฏิบัติงานมากกว่า

           อย่างไรก็ตาม หลักสูตรที่เน้นผลผลิตดังเช่นหลักสูตรอิงสมรรถนะ เป็นเพียงหลักสูตรในกรอบความคิดกลุ่มหนึ่งเท่านั้น  เพราะที่จริงแล้ว หลักสูตรมีมิติที่ต่างออกไปจากนี้มาก และผลผลิตดังกล่าวก็มีปัญหาเกี่ยวกับที่มาและการวัดผลอยู่ไม่น้อย  นักหลักสูตรจึงอาจจะต้องกลั่นกรองและแสวงหาแนวทางที่ควรใช้ในการกำหนดผลผลิต ซึ่งก็เป็นเรื่องที่น่าจะใช้เวลาในการศึกษาไม่น้อยเลยที่เดียว

_________________________________________________________

Advertisements

เกี่ยวกับ chalermlahp

อาจารย์กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย โรงเรียนสาธิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ฝ่ายมัธยม คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
เรื่องนี้ถูกเขียนใน Uncategorized และติดป้ายกำกับ , , , , , , คั่นหน้า ลิงก์ถาวร

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s